Omurga birbirine eklemlenmiş omurların oluşturduğu yapıdır. Bu yapı omuriliği ve omurilikten çıkan sinir köklerini sarar ve hasarlardan korur. Omurilik, sinir kökleri ve devamındaki sinirler beyinin vücutla iletişimini sağlar. Beyin mesajlarını omurilik boyunca aşağıya doğru iletir ve bu sayede kaslar hareket eder. Sinirler de ağrı, ısı, pozisyon, titreşim gibi duyuları sinir kökleri ve omurilik yoluyla beyine sevkeder ve beyin vücut hakkında anlık bilgiler edinir.

Omurlar birbirine aralarındaki disk ve arkada sağ ve sol olarak iki adet eklem(tıpta faset eklemi olarak adlandırılır) ile eklemlenirler. Disk güçlü bir bağ dokusundan yapılmıştır ve iki omur arasında tampon görevi sağlar. Disk ve faset eklemler sayesinde boyunun sağa, sola, öne, arkaya yapılan karmaşık hareketleri mümkün olur.

Disk, çevrede bir dış katman olarak yer alan ve "annulus fibrosus" adı verilen bir yapı ve içte(merkezde),"nucleus pulposus'' denilen jel kıvamında bir maddeden oluşmaktadır. Yaş ile birlikte, merkezdeki jel kıvamındaki madde suyunu kaybeder ve diskin tampon edici özelliği giderek azalır.

Diskteki bu bozunma dış katman için de sözkonusu olabilir. Böylelikle diskin merkezi çevreye doğru yer değiştirebilir(Şekil 2). Bu bazen dış katmanın çevreye doğru bombeleşmesi veya katmanın yırtılarak içteki maddenin dışarıya çıkması şeklinde olabilir. Her iki durumda da diskin sinirlere yaptığı bası sonucu kolda veya omuzda; ağrı, hissizlik veya güç kaybı olabilir. Hekiminiz kollarınızdaki kas gücüne, his kaybının dağılımına ve reflekslerinize bakarak boyun fıtığınızın olup olmadığını, hatta boyun fıtığının omurlarınızın hangilerini ilgilendirdiğini tahmin edebilir. Seyrek olarak bası sadece kolları ilgilendiren sinirlere değil, doğrudan omuriliğe de olabilir ve bu durumda bacaklarda da sorunlara yolaçabilir.

Nasıl Tanınır?
Değerlendirmenin esası; ağrının karakteri, yeri, güç kaybının sözkonusu olduğu kas grupları, his kaybının dağılımı ve kola ait reflekslerin durumunun dikkatlice gözden geçirilmesine dayanır.

Hekiminizin muayenesi direkt grafi, tomografi veya MR çekilerek teyid edilebilir. Direkt grafi kemik yapıdaki anormal çıkıntıları, disk aralığındaki daralmayı, sinir çıkış noktalarındaki darlıkları gösterirse de boyun fıtığı tanısını doğrudan koyduramaz. Tomografi ve MR ile omurlar, disk, omurilik ve sinir çıkışları hakkında ayrıntılı bilgi sahibi olunabilir. Şekil 3 'de sağ sinir köküne ve kısmen de omuriliğe bası oluşturan boyun fıtığının aksiyel MR görüntüleri izlenmektedir. Soldaki yatay ok sağ sinir kökünü, yukarıdan inen ok ise bası yapan disk maddesini göstermektedir.

Elektriksel olarak sinir ileti hızlarının saptanması da(EMG vb tetkikler) basıların neden olduğu sinir hasarları hakkında bilgi verebilir.

Tedavi seçenekleri
Bazı boyun fıtığı hastaları herhangibir tedavi almamış olsalar da iyileşebilirler.
Ağrısı geçmeyen hastalar için başka seçenekler vardır.

Cerrahi Olmayan Tedaviler
Hekiminiz kısa süreli dinlenme, boyunluk, ilaçlar(ağrı kesici, yangı önleyici ve kas gevşetici) ve egzersiz ile tedavi deneyebilir. Cerrahi olmayan tedavinin amacı sinir üzerindeki disk basısını kaldırmak, ağrıyı dindirmek, kasların fizik gücünün yerine gelmesini sağlamaya çalışmaktır. Tedavi sırasındaki aktivitelerin ne olacağı, bu sırada çalışılıp çalışılmayacağı konusunda hekime danışılmalıdır.

Ağrının başlangıcı üzerinden çok zaman geçmemişse 1-2 günlük dinlenmeyle yakınmalar azalabilir. Bu kısa sürelik dinlenmenin ardından eklem ve kasların kuvvetlendirilmesi önemlidir. Hekiminiz, belki bir fizyoterapist yardımıyla, boyun kaslarınızı kuvvetlendirmeniz için özel egzersizler önerebilir ve bu konuda sizi eğitebilir. Bu evde kendi kendinize yapabileceğiniz egzersizler olabileceği gibi, sizin özelliklerinize ve hastalığınızın durumuna özgü bir programın ayaktan bir Fizik Tedavi Kliniğinde yürütülmesi şeklinde de yapılabilir.

Hekiminiz size kontrollu traksiyon, elektriksel uyarı, sıcak uygulama, soğuk uygulama, masaj türünde yaklaşımlarla ağrınızı gidermeye, yangıyı azaltmaya ve kas spazmını gidermeye çalışır.

Ağrının giderilmesine yönelik ilaçlara analjezikler denir. Bunların önemli bir kısmının yangı giderici etkisi de vardır. Bazen bunlara kas gevşetici ilaçlar da eklenir. Bu ilaçların hekim kontrolunda kullanılması önemlidir, çünkü birçoğu yan etkilere sahiptir.

Cerrahi Tedaviler
Ağrısı diğer tedavilerle kontrol altına alınamayan, diğer tedavilerle iyileşemeyeceği aşikar olan veya cerrahi tedavinin gecikmesinde sakınca olan hastalar için cerrahi tedavi gereklidir. Cerrahide amaç sinire doğrudan baskı yapan diski almaktır. Bu işleme diskektomi denir. Boyun fıtığının yerleşim yeri, cerrahın deneyimleri ve daha bazı faktörler hesaba katılarak, beyin cerrahi uzmanı boynunuzun önünden veya arkasından yapacağı bir cerrahi yaklaşımla ilgili bölgeye ulaşır, bası yapan diski alır, sinir köklerini rahatlatır. Ender olarak hem ön, hem de arkadan bileşik bir yaklaşım da tercih edilebilir.

Ameliyat sonrası beklentileri ne olmalı?
Birçok hasta ameliyattan 24 saat gibi kısa bir süre sonrasında taburcu olabilir. Hekiminiz ameliyat sonrasında bir süreliğine boyunluk kullanmanızı önerebilir.

Ameliyat sonrasında günlük yaşama dönüş sürecinde rehabilitasyon programı gerekli olabilir. Cerrahi özellikle kol ve omuz ağrısının giderilmesinde etkili olsa da bir miktar boyun ağrısı kalabilir. Bu da uygun bir fizik tedavi-rehabilitasyon programıyla giderilebilir.

Beyin ve Sinir Cerrahisi Uzmanı
Op. Dr. Serkan ATASOY